Çocuk Susar, Sen Susma!

Türkiye’de çocuklara yönelik istismar ve cinsel saldırı suçları her geçen gün artmaktadır. Cinsel suçların yüzde 46’sı çocuklara karşı işlenmekte, her ay en az 650 çocuk cinsel istismara uğramaktadır. Bu durum, Hükümet yetkililerince “herkes çocuğuna sahip çıkmalı” söylemi ile basite indirgenirken, evlilik yaşı dinsel anlayış temelinde küçültülmeye ve çocuk yaşta evlilikler yoluyla çocuk istismarı meşru gösterilmeye çalışılmaktadır. Bu sorunun çözümü çocuklara yönelik her türlü istismarınönlenmesi geçmektedir. Ve tüm taraflara sorumluluk düşmektedir. Bu yazının amacı, çocuklara yönelik yapılan saldırılar konusunda ebeveynleri bilinçlendirerek saldırıların engellenmesi konusunda yapılması gerekenleri göstermektir.

ÇOCUK İHMAL VE İSTİSMARI NEDİR?

En yalın haliyle çocuk ihmal ve istismarı, çocuğa karşı yapılan her türlü kötü muameledir.

ÇOCUK İSTİSMARI NEDİR?

Çocuk istismarı üçe ayrılmaktadır;

  1. Fiziksel İstismar:

Çocuğa karşı bilinçli fiziksel güç kullanımı sonucu, çocuğun fiziksel sağlığının ve gelişiminin olumsuz olarak etkilenmesi, zedelenmesidir.

Fiziksel istismar belirtileri;

  • Vücudunun herhangi bir bölgesinde oluşan kırıklar, morluklar, yanık izleri ya da ısırık izleri,
  • Ebeveynlerine yönelik korku ya da evinde mutlu olmadığına ilişkin, evde zaman geçirmek istemediğine yönelik davranış değişiklikleri,
  • Yetişkinlerin yaklaşımları karşısında çekingen ve ürkek davranışlar,
  • Aile üyelerinden birinin ya da aile üyeleri dışından birinin kendisine zarar verdiği yönünde ifadeleri,
  • Arkadaşlarına, hayvanlara ya da nesnelere yönelik şiddet eğilimleri gibi durumlardır.
  1. Cinsel İstismar:

Cinsel istismar bir çocukla bir yetişkin ya da kendisinden yaşça ve gelişimsel olarak büyük olan başka bir çocuk arasında gerçekleşen; sorumluluk, güven veya güç ilişkisini kullanarak istismarcının cinsel tatminine neden olan davranıştır.

Yapılan araştırmalar, kız çocuklarına yönelik istismarın erkek çocuklara oranla üç kat daha fazla olduğunu ortaya koymaktadır.

Cinsel istismar örnekleri;

  • Çocuğa cinsel içerikli sözler söylemek ve çocukla aynı içerikte konuşmalar yapmak,
  • Teşhircilik, röntgencilik,
  • Çocuğun cinsel ilişki sahnesine doğrudan şahit olması (başka insanlar ya da hayvanlarla cinsel ilişki),
  • Çocuğa cinsel organ göstermek, çocuğun cinsel organlarını göstermesini istemek,
  • Çocuğa cinsel içerikli materyal göstermek (pornografik film seyrettirmek, fotoğraflar göstermek),
  • Çocuğu pornografik malzemeler için kullanmak,
  • Çocuğa ve veya üçüncü kişilere para ve benzeri şeylerin verilmesi karşılığında çocuğu yetişkin tarafından cinsel obje olarak kullanmak,
  • Cinsel sömürü amaçlı kullanmak (çocuk seksi turizmi, erken yaşta evlendirme vb.),

Cinsel istismara maruz kalmış çocuklarda, maruz kalmamış çocuklara oranla görülen belirgin duygu ve davranış değişiklikleri gözlemlenmektedir. Bunlardan bazıları;

Yürümekte ya da oturmakta zorlanma,

Sıklıkla kabus görme,

Alt ıslatma ya da dışkı kaçırma,

İştahında oluşan ani değişiklikler,

Fiziksel ve bilişsel gelişiminden beklenmeyecek şekilde garip ya da yaşının üstünde davranışlar sergileme,

Yaşından beklenmeyecek ölçüde cinsel davranışlar hakkında bilgi sahibi olma,

Cinsel yolla bulaşan bir hastalığın varlığı gibi durumlar cinsel istismar ihtimalini düşündürebilir.

  1. Duygusal İstismar:

Duygusal istismar, en sık karşılaşılan istismar türü olmasına karşın fark edilebilmesi, tanımlanabilmesi ve yasal açıdan kanıtlanması en güç olan istismar türüdür. Çocuklarda görülen bazı duygusal istismar belirtileri;

  • Çocuğun ihtiyaçlarını karşılamamak,
  • Çocuğa yokmuş gibi davranmak,
  • Duygusal yakınlıktan mahrum bırakmak,
  • Çocuğu sözel (bağırmak, küfretmek, yıldırmak) veya korkutmak, onu tehdit etmek,
  • Kardeşler arası ayrım yapmak, küçük düşürücü davranışlarda bulunmak.

ÇOCUK İHMALİ NEDİR?

Çocuk ihmali, çocuğun bakımıyla yükümlü olan kişi ya da kişilerin bu yükümlülüğü yerine getirmemesi, beslenme, giyim, sağlık, sosyal ve duygusal gereksinimler ya da yaşam koşulları için gerekli ilgiyi göstermemesi gibi, çocuğun fiziksel ya da duygusal yönden ihmal edilmesidir. İhmale maruz kalmış çocuklarda görülen bazı belirtiler;

  • Çocukta açlık belirtileri ve kötü beslenme,
  • Büyüyeme geriliği
  • Uykusuzluk belirtileri
  • Kendine değer vermeme, benlik saygısı düşüklüğü
  • Arkadaşlık ilişkileri kuramaya ilişkin başarısızlık.

Çocuk İstismarı Durumunda Yapılması Gerekenler?

İlk olarak çocukları ile sakin ve güvenli bir ortamda onları korkutmadan konuşulmalıdır. Çocuğun ilk açıklamasına verilen tepki çok önemlidir. Çocuğa sakin bir şekilde panik olmadan, telaşa vermeden, sinirlenmeden dinlenmelidir ve bir an önce adli makamlarla iletişime geçilmelidir.

  Çocuk İstismarı Durumunda Başvurulması Gereken Merciler;

  • ALO 183 (Sosyal Destek Hattı): 7 gün 24 saat hizmet vermektedir.
  • ALO 155 (Polis)
  • En yakın çocuk polis şubesi 
  • Jandarma çocuk ve kadın kısım amirliği 156
  • Çocuk İzlem Merkezleri  (ÇİM) (0212 4041500) : ÇİM’ler, her il için ayrı olmak üzere, Sağlık Bakanlığına bağlı hastaneler, kurumlar bünyesinde kurulması planlanan, cinsel istismara uğrama şüphesi altındaki mağdur çocukların ifade alma, adli muayene ve diğer her türlü soruşturma işlemlerinin tek merkezde yapılması için planlanan yerlere verilen addır. Bu merkezde çocuk işlemler bitene kadar ihtiyaç halinde bir gece misafir edilebiliyor. Burada barınma, beslenme, giyim, sağlık ve güvenlik ihtiyacı karşılanabiliyor. ÇİM’de  Adli tıp uzmanı, psikolog, psikolojik danışman, sosyal hizmet uzmanı, hemşireden oluşan bir ekip vardır. Ayrıca çocuk psikiyatristi ve çocuk hekimi  de hizmet vermektedir. Başvuru ve ihbar durumunda çocuk amirlikleri ve savcılık kanalıyla ÇİM’lere yönlendirilme yapılması önerilmektedir. Ancak ÇİM’ler henüz tüm şehirlerde ve hastanelerde bulunmamaktadır.

ÇOCUKLARA ÖĞRETMEMİZ GEREKENLER

Çocukların istismara uğramaması için öğretilmesi gerek 4 temel kural vardır:

  1. VÜCUDUNUZ SİZE AİTTİR

Çocuklara vücutlarının kendilerine ait olduğu ve hiç kimsenin, kendi izinleri olmadan, vücutlarına dokunamayacağı öğretilmelidir. Çocuklara, sevdikleri bir insandan gelse bile, bir öpücüğü veya bedensel teması reddetme haklarına sahip oldukları, uygunsuz bedensel temasa karşı derhal ve kesin bir biçimde ‘Hayır’ demeleri öğretilmelidir.

  1. İYİ BEDENSEL TEMAS-KÖTÜ BEDENSEL TEMAS ÖĞRETİLMELİDİR

Çocuklar, uygun ve uygunsuz bedensel temasın farkını her zaman ayırt edemeyebilirler. Bu nedenle çocuğa, bir başkasının onun vücudunun iç çamaşırı ile kapatılan özel kısımlarına bakmasının veya dokunmasının ya da bunu istemesinin doğru olmadığı söylenmelidir.

  1. İYİ SIRLAR-KÖTÜ SIRLAR VARDIR

Gizlilik, cinsel istismar uygulayan kişilerin en sık başvurdukları taktiklerden biridir. Bu nedenle, çocuklara iyi sırlar ve kötü sırlar arasındaki farkın anlatılarak bir güven ortamının yaratılması önemlidir. Çocukları endişelendiren, rahatsız eden, onları ürküten ya da üzen tüm sırların kötü sırlar olduğu ve saklanmaması gerektiği; tam tersine güvenilir bir yetişkine (anne-babaya, öğretmene, polise, doktora) anlatılması gerektiği öğretilmelidir.

  1. ÖNLEME VE KORUMA YETİŞKİNLERİN SORUMLULUĞUNDADIR

Çocuklar istismara uğradıklarında utanç, suçluluk ve korku duyguları yaşarlar. Yetişkinler, cinselliğe ilişkin bir tabu oluşturmaktan kaçınmalı ve çocukların üzüldükleri, endişe duydukları ve kederli oldukları anlarda kime başvurabileceklerini bilmeleri sağlamalıdır.

YAPILMASI GEREKENLER YA DA NE YAPILMALI?

Hükümetler tarafından öncelikli olarak çocuk haklarını esas alan politikalar geliştirilmelidir. Başta tüm çocukların ayrımsız ve şartsız beslenme, barınma, sağlık ve eğitim hakkı olmak üzere sağlıklı gelişimleri için zorunlu olan ihtiyaçları devlet tarafından sağlanmalıdır. Kamu politikalarında çocuk haklarını esas alan politikalar geliştirilmeli ve çocuk haklarını koruyan mekanizmalar güçlendirilmelidir.

  • Türkiye, Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi’ni 1990 yılında imzalanmış ve Sözleşme 1995’te yürürlüğe girmiştir. Sözleşmenin temel ilkeleri,  ayrım gözetmeme, çocuğun yüksek yararı, yaşama, gelişme ve katılım hakkıdır. Türkiye, Sözleşmede belirtilen hakların ulusal yasalar tarafından korunmasıyla yükümlüdür. Ayrıca Türkiye, Çocuk Hakları Sözleşmesi’nin eki niteliğindeki BM Çocuk Haklarına dair Sözleşmenin Baş­vuru Usulüne İlişkin İhtiyari Protokolü’nü, 24 Eylül 2012 tarihinde imzalamış, Protokolün onaylanmasına iliş­kin kanun tasarısı hazırlanmış ancak halen onaylamamıştır.  Protokole taraf olan ülkeler çocuk haklarına ilişkin ihlallerde bulunması durumunda BM’ye bireysel  olarak şikayet edilebilecektir. Bu ise, çocuk haklarının korunması için önemli bir uluslararası başvuru mekanizması olacaktır.Kadınlar ve çocuklar için iki ayrı bakanlık kurulmalıdır. Ayrıca Devletin yetkili kurumlarının çocuk ihmalini ve istismarını önleme konusunda ulusal eylem planı olmalı, başta devlet kurumları olmak üzere denetleme, izleme mekanizması olmalıdır. Çocuğu koruma görevini üstlenen kurumlar da yasa çerçevesinde görevini layıkıyla yerine getirmelidir.
  • Çocuklara yönelik şiddet, çocuk sağlığı, eğitimi ve durumlarına ilişkin düzenli veri toplanmalıdır.
  • İstismara maruz kalan çocuğun beyanı yeterli bulunmalı, çocukların doğrudan destek alabilecekleri sistemler oluşturulmalıdır.
  • Başta öğretmenler ve sağlık çalışanları olmak üzere meslek grupları farkındalık yaratılmasında rol oynamalıdır.
  • Çocuk Koruma Hizmetlerinde Koordinasyon Strateji Belgesi ve Çocuk Koruma Kanunu uygulanmalıdır.
  • Çocuklar ve gençler; cinsellik, kendi bedenlerini koruma, iyi ve kötü dokunuşu ayırt etme, yardım isteme, kendini ifade etme konularında desteklenmeli,  bilgilendirilmelidirler. Çocuklara, beden sınırlarını koruma ve kim olursa olsun “hayır” deme hakkına sahip olduğu söylenmelidir. Bu konuda çocuklara, ailelere, topluma yönelik çocuk hakları, pozitif ebeveynlik, cinsel eğitim, cinsel sağlık, cinsiyet eşitliği gibi eğitimler sürekli uygulanmalıdır.

Yararlanılan Kaynaklar:

Bahçeşehir Üniversitesi, “Çocuk İhmal ve İstismarı Bilgilendirme Kitapçığı”, https://bau.edu.tr/icerik/11188-cocuk-istismarina-son-ver

Eğitim-Sen, “Çocuk İhmali ve İstismarı”, http://egitimsen.org.tr/wp-content/uploads/2016/03/%C3%87ocuk-%C4%B0hmali-ve-%C4%B0stismar%C4%B1.pdf

İnsan Hakları Derneği, “Çocuk İhmali ve İstismarını Önleme ÖĞRETMENLER ve AİLELER İÇİN EĞİTİM KILAVUZU”, https://www.ihddiyarbakir.org/Content/uploads/f971c62f-8f03-4548-85eb-997dd89a8a36.pdf.